Một buổi chiều năm 2023, một học sinh bất chợt hỏi cô Trần Lê Hồng Vân: “Nếu được quay lại thời gian, cô sẽ muốn trở lại lúc nào?”. Câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy lại khiến cô suy nghĩ về cách người lớn lắng nghe và đồng hành cùng trẻ nhỏ.
Những câu hỏi nhỏ mở ra góc nhìn mới
Khi được hỏi muốn quay lại thời điểm nào, cô Vân nhanh chóng chọn năm 18 tuổi – khoảng thời gian chuẩn bị thi đại học và bắt đầu một thời sinh viên sôi nổi. Nhưng em học sinh tiếp tục hỏi: “Muốn đi học lại, sao cô không quay lại lúc 6 tuổi ý, không phải đi làm?”. Cô Vân bất ngờ rồi bật cười. Cô đã nghĩ mình trả lời xong, nhưng với em nhỏ, câu chuyện vẫn còn điều đáng để suy nghĩ.
Câu hỏi ấy khiến cô nhớ về những năm tháng Tiểu học của mình, đồng thời tự hỏi: Sau này, khi nghĩ về tuổi lên sáu, lên bảy ở H.A.S, các con sẽ nhớ gì về những ngày đi học?

Với cô, đó là một dấu mốc đáng nhớ trong hành trình làm nghề. Cô nhận ra rằng, sự tò mò và ham hỏi của trẻ nhỏ cần được người lớn lắng nghe, khuyến khích thay vì vô tình làm gián đoạn bằng những câu trả lời có sẵn. Đôi khi, điều một đứa trẻ cần chỉ là một người thực sự quan tâm đến suy nghĩ của mình.
“Có khi chỉ cần mình nán lại một chút, hỏi ‘Sao con lại nghĩ vậy?’ và thật lòng chờ nghe câu trả lời. Tôi muốn các con lớn lên vẫn thấy mình có thể hỏi tiếp, kể cả khi người vừa trả lời là Thầy Cô giáo hay Cha Mẹ, những người mà trẻ thường mặc định là luôn đưa đáp án đúng.”
Đó cũng là điều khiến cô Vân yêu công việc tại H.A.S: được nhìn thấy mỗi học sinh suy nghĩ theo cách riêng, được bất ngờ trước những câu hỏi không ngờ tới và đôi khi phải nhìn nhận lại chính những điều người lớn vốn đã quen thuộc.
Khơi mở tư duy từ những điều học sinh tự khám phá
Không chỉ giữ vai trò là Phó Hiệu trưởng trường Tiểu học H.A.S, Cô Vân còn là một giáo viên Tiếng Việt đầy tận tụy. Trong mỗi giờ lên lớp, cô luôn dành không gian để học sinh tự chiêm nghiệm kiến thức và bày tỏ quan điểm. Ví dụ, khi tìm hiểu về một nhân vật trong câu chuyện, thay vì yêu cầu cả lớp đưa ra nhận xét ngay, cô thường hướng dẫn các con đọc lại văn bản, chọn một chi tiết rồi trao đổi với bạn bên cạnh.
Nếu một học sinh nhận xét nhân vật dũng cảm, cô sẽ hỏi thêm: “Chi tiết nào khiến con nghĩ vậy?” hoặc “Tại sao con lại nghĩ thế?”. Từ những câu hỏi tiếp nối, học sinh có cơ hội tìm căn cứ cho nhận định, lắng nghe cách hiểu khác và tự điều chỉnh suy nghĩ của mình.
Điều cô trân trọng không chỉ là một câu trả lời đúng, mà còn là khoảnh khắc học sinh sẵn sàng thay đổi cách nhìn sau khi lắng nghe bạn. Cô chia sẻ: “Tôi rất thích khung cảnh lúc học sinh nghe bạn nói rồi bổ sung hoặc điều chỉnh ý mình. Khi ấy, cuộc trao đổi thực sự làm thay đổi cách các con hiểu bài.”

Với những học sinh cần thêm thời gian để diễn đạt, cô có thể gợi ý các con ghi lại vài từ khóa hoặc thử chia sẻ với một người bạn trước khi phát biểu trước lớp. Bởi theo cô Hồng Vân, mỗi học sinh có một cách tiếp cận khác nhau, và người giáo viên cần tạo cơ hội để từng em tìm được cách thể hiện phù hợp.
Từ những hoạt động vừa sức ấy, cô mong muốn các con không chỉ tiến bộ về kiến thức mà còn dần biết tự nhìn nhận, điều chỉnh và chịu trách nhiệm với việc học của mình.
Sự tận tâm bắt đầu từ việc thấu hiểu từng học sinh
Theo cô Vân, có những điều người giáo viên cần quan sát kỹ hơn những gì thể hiện ra bên ngoài. Hai học sinh cùng im lặng trước một câu hỏi có thể đang cần hai hình thức hỗ trợ hoàn toàn khác nhau: một em cần thêm thời gian suy nghĩ, trong khi em còn lại đã có ý tưởng nhưng chưa biết bắt đầu diễn đạt từ đâu.
Bởi vậy, thay vì vội vàng đánh giá khả năng hay thái độ của học sinh, giáo viên cần tìm hiểu nguyên nhân và lựa chọn cách hướng dẫn phù hợp. Ngay cả một lời động viên cũng cần đủ cụ thể để các con nhận ra mình vừa làm được điều gì, chẳng hạn như tự phát hiện lỗi sai sau khi đọc lại đề bài hay biết điều chỉnh cách trình bày để người khác dễ hiểu hơn.

Với cô, sự tôn trọng học sinh còn nằm ở việc người lớn sẵn sàng trao cho các con cơ hội tự thực hiện những việc vừa sức, ngay cả khi Thầy Cô có thể hoàn thành nhanh hơn. Đó là cách để mỗi em có cơ hội phát huy năng lực, tự tin vào những tiến bộ của bản thân và từng bước trưởng thành.
Quan điểm ấy cũng định hình cách cô nhìn nhận về sự tận tâm của người giáo viên. Không chỉ là chuẩn bị bài giảng chu đáo hay tổ chức những giờ học hiệu quả, sự tận tâm còn thể hiện ở việc giáo viên kiên trì tìm hiểu những vướng mắc của học sinh và sẵn sàng điều chỉnh cách dạy để hỗ trợ các con tốt hơn.
Cùng đồng nghiệp học hỏi từ chính lớp học
Ở vai trò Phó Hiệu trưởng, đồng thời trực tiếp dạy Tiếng Việt, cô Vân có cơ hội quan sát hoạt động giáo dục từ cả góc độ quản lý và lớp học. Điều cô đặc biệt trân trọng là những đồng nghiệp sẵn sàng mang bài làm của học sinh đến buổi sinh hoạt chuyên môn và chia sẻ điều mình chưa hiểu, cùng tìm lời giải với các Thầy Cô khác.
Tại H.A.S, tinh thần học hỏi được duy trì qua các buổi sinh hoạt chuyên môn chung toàn trường, hoạt động trong từng tổ và những cuộc trao đổi trực tiếp với người phụ trách chuyên môn. Thay vì chỉ tập trung vào lý thuyết, cô mong muốn các cuộc trao đổi luôn xuất phát từ những tình huống thực tế. Khi hai giáo viên có nhận định khác nhau về cùng một bài làm, việc cùng phân tích căn cứ sẽ giúp mỗi người hiểu rõ hơn tiêu chí đánh giá và đưa ra những góp ý cụ thể cho học sinh.
Việc trực tiếp đứng lớp cũng giúp cô mang những băn khoăn từ giờ dạy của mình vào các buổi trao đổi, đồng thời hiểu rõ hơn những khó khăn mà đồng nghiệp gặp phải. Với cô, người giáo viên cũng cần giữ tinh thần học hỏi, sẵn sàng nhìn lại cách làm của mình để tìm ra những phương pháp tốt hơn.

Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, cô Vân muốn gửi lời cảm ơn đến các Thầy Cô tại H.A.S vì những đóng góp thầm lặng: từ việc đọc lại bài làm của học sinh, trao đổi sau giờ dạy đến sự kiên nhẫn lắng nghe một câu chuyện của các con. Cô mong rằng, dù công việc có bận rộn, mỗi người vẫn có thể tìm đến đồng nghiệp để chia sẻ những điều còn băn khoăn và cùng nhau tháo gỡ. Với riêng mình, cô muốn tiếp tục rèn luyện khả năng quan sát, lắng nghe học sinh, đặc biệt là những em ít chủ động chia sẻ về việc học, để các em có một môi trường học tập an toàn và tự tin trưởng thành.
Từ câu hỏi bất ngờ của một học sinh năm nào đến những trăn trở trong từng giờ dạy và hoạt động chuyên môn hôm nay, hành trình của cô Trần Lê Hồng Vân vẫn được tiếp nối bằng một tinh thần nhất quán: luôn sẵn sàng lắng nghe, học hỏi và thay đổi để thấu hiểu học sinh hơn. Bởi người giáo viên không chỉ đồng hành cùng các con trên hành trình trưởng thành, mà cũng trưởng thành hơn qua chính hành trình ấy.
Hanoi Adelaide School
Ngôi trường tiên phong trong giáo dục phát triển năng lực


