Hôm qua trước Hội thảo mình chợt giật mình là các bạn 2009, lứa Gen Z cuối cùng, sẽ rời trường THPT vào năm sau. Sau đó, trong trường học của chúng ta sẽ gần như chỉ còn lại thế hệ Alpha (2010–2024).
Mình không phải mẹ của thế hệ Alpha, cũng chưa phải bà của chúng, nên mạnh dạn nói chút về cách làm Cha Mẹ cho thế hệ này.
Đặc điểm của Thế hệ Alpha & Cha Mẹ Gen Y
Đặc điểm đầu tiên về thế hệ Alpha được các nhà nghiên cứu xã hội chỉ ra là: đây là thế hệ “lặp lại thế hệ ông bà chúng”. Một thế hệ lớn lên trong bối cảnh nhiều áp lực kinh tế, cạnh tranh, bất ổn, nên sẽ có xu hướng thực tế hơn, muốn ổn định hơn, cần biết cách chi tiêu tiết kiệm hơn và phải đổi mới, đột phá nhiều hơn để tồn tại.
Cha Mẹ của các bạn ấy chủ yếu là Gen Y – Millennials. Đây là thế hệ đặc biệt thú vị ở Việt Nam: lớn lên trong áp lực học hành và nỗi lo “sống sót”, “phải thành công” của Cha Mẹ, nhưng lại trưởng thành đúng vào giai đoạn đổi mới và mở cửa của Việt Nam. Nên về sau, thế hệ cũng được “cởi trói” hơn về tư tưởng, được giao thoa Đông – Tây, được tiếp cận với internet, giáo dục toàn cầu, tâm lý học, công nghệ và các quan điểm làm Cha Mẹ hiện đại hơn. Thành ra Gen Y là một thế hệ Cha Mẹ “đứng giữa hai thế giới”: vừa rất Á Đông, vừa bị “Tây hoá”, có lẽ là hơi nhiều.
Đây cũng là thế hệ đầu tiên làm Cha Mẹ cho một thế hệ con “sinh ra cùng công nghệ”, thế hệ Covid, trải qua đại dịch đúng vào giai đoạn phát triển nhạy cảm nhất nên có lẽ cũng sẽ gặp nhiều vấn đề về kết nối và sức khoẻ tinh thần hơn. Đồng thời, Alpha cũng là thế hệ lớn nhất trong lịch sử loài người, khoảng hơn 2.5 tỷ người trên thế giới (theo McCrindle), nên tương lai của loài người chắc phụ thuộc vào thế hệ này nhiều hơn chúng ta nghĩ.
2 Điểm Mấu Chốt & 5 Nguyên Tắc Làm Cha Mẹ
Mình nghĩ làm Cha Mẹ của thế hệ Alpha có hai điểm mấu chốt, nghe hơi mâu thuẫn nhau, đó là:
- Go with the flow (thuận theo ý con).
- Quay lại với những điều truyền thống rất đơn giản để giúp thế hệ “con-ông bà” này biết cách chống chọi với cuộc sống sau này.
Nôm na là thế này:
1. Thế hệ Alpha sẽ không đọc nhiều nữa, và chúng ta phải “thuận theo”, đừng cố chiến đấu
Điều này thực ra đã thấy ở Gen Z rồi. Các bạn ấy lớn lên cùng streaming (nội dung xem trực tuyến), video ngắn, nội dung hình ảnh và internet. Có lẽ Cha Mẹ cũng phải chấp nhận rằng con mình sẽ lấy thông tin từ video và mạng xã hội nhiều hơn là từ sách hay nghe giảng. Một sự thật hơi đau lòng là bây giờ để xem được một cái gì đó dài hơn TikTok với thế hệ này đã bắt đầu khó rồi.
Nên ngoài việc cố gắng duy trì thói quen đọc trong khoảng 6–10 năm đầu đời (và lâu hơn nữa nếu may mắn), Cha Mẹ có lẽ nên dành thời gian xem phim cùng con. Từ 15–30 phút hoạt hình tới các bộ phim dài hơn khi lớn lên. Cái này không chỉ là đưa đến nội dung giáo dục, mà còn là khoảng thời gian ít phải “chiến đấu” với nhau nhất. Một khoảng thời gian được cùng cười, cùng khóc, cùng thảo luận, cùng im lặng và cùng bốc bỏng ngô.
2. Hãy làm những điều rất đơn giản như Cha Mẹ chúng ta từng làm trong thời đại khốn khó của họ
Nấu cho con ăn, ngồi cạnh khi con học bài (khi cần thiết), tự đưa con đi mua bút vở, bọc vở, viết nhãn vở cho con.
Biết là nấu ăn bây giờ là một việc “kém hấp dẫn” với thế hệ trẻ vì gọi đồ ăn quá nhanh, quá tiện và rẻ. Nhưng hãy nghĩ tới an toàn thực phẩm, tới biển rác từ việc giao đồ ăn, và cả việc những món mẹ nấu dù thế nào vẫn luôn là ngon nhất.
Nó là “water for the elephants” (nguồn nước cho voi giữa sa mạc), thứ nuôi sống cảm xúc và ký ức.
3. Đầu tư vào giáo dục và trải nghiệm, không chỉ của cải
Đương nhiên Cha Mẹ nào cũng lo con mình sau này không có nhà ở. Và Alpha có thể sẽ là thế hệ “bám nhà” Cha Mẹ lâu nhất vì không đủ khả năng mua nhà sớm. Nhưng câu chuyện “con cá” và “cần câu” vẫn đúng trong thời đại này.
Tương lai của các bạn ấy phụ thuộc rất nhiều vào khả năng thích ứng, giao tiếp, trí tuệ cảm xúc, tính sáng tạo, khả năng song ngữ hay đa ngôn ngữ và việc học-tập suốt đời. Một căn nhà có thể mất rất nhanh nếu không có khả năng tạo ra công việc hay thích nghi với xã hội.
Nên hãy đầu tư vào giáo dục từ sớm, đặc biệt là ngoại ngữ, trải nghiệm sống, du lịch, đọc sách, hoạt động cộng đồng… để mở rộng tầm mắt và sự cởi mở trong tư duy cho con từ nhỏ.
4. Duy trì kết nối với con, đừng bao giờ buông tay
Thế hệ Alpha có thể kết nối số với cả thế giới, làm bạn với AI hay robots, nhưng lại cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình. Hãy cố duy trì thời gian chất lượng với con mỗi ngày: xem phim, nấu ăn, đi chơi, về quê, trèo cây, hái quả, hoặc đôi khi chỉ là nằm lười trên bãi biển trong đêm vắng ngắm sao, mỗi người theo đuổi một ý nghĩ riêng.
Đừng chỉ nói chuyện với con khi cần nhắc nhở hay sửa sai. Nếu không, con sẽ chỉ cảm thấy áp lực mỗi khi Cha Mẹ mở lời. Mà hãy cho các bạn hiểu rằng: Cha Mẹ chính là nơi hỗ trợ cảm xúc cho các bạn ấy khi thi trượt, thất tình, gặp vấn đề với bạn bè hay cuộc sống.
5. Hãy cập nhật bản thân liên tục
Thế hệ Alpha bắt trend rất nhanh, học cái mới cũng rất nhanh. Nên Cha Mẹ cũng phải liên tục cập nhật bản thân: về công nghệ, thế giới, AI, âm nhạc, giải trí, văn hoá… Một phần để “cool ngầu” trong mắt con. Nhưng phần quan trọng hơn là để lấy được sự tôn trọng của các bạn ấy.
Vì với Thế hệ Z đã thấy rất rõ rồi, và Alpha sẽ còn rõ hơn nữa: “Tôi tôn trọng bạn vì con người bạn, hổng phải chỉ vì bạn là bố mẹ của tôi.”
Lời kết
Áp lực ngang, phải không ạ?
Nên ngắm mẫu đơn đã nở sắp tàn… để thấy cuộc sống luôn “tự diễn biến” thôi, và chúng ta đành phải chạy theo để bắt kịp.
Thế hệ Y cũng là thế hệ Cha Mẹ đầu tiên vừa nuôi con, vừa bị mạng xã hội “nuôi ngược” mỗi ngày, khi liên tục nhìn thấy con người khác giỏi hơn, thành tích hơn và cách dạy con “tốt hơn” trên mạng, và cảm thấy mình không đủ tốt hay chịu áp lực liên tục từ những điều đó. Lời khuyên của mình là:
Do the right things – còn lại thì không phải việc nào cũng nằm trong tầm kiểm soát của mình.
Hanoi Adelaide School
Ngôi trường tiên phong trong giáo dục phát triển năng lực
